Ποια είναι τα πιο συχνά προβλήματα όρασης, πώς αντιμετωπίζονται και τι πρέπει να προσέχετε
Tο μάτι είναι το πιο εξελιγμένο αισθητήριο όργανο του ανθρώπινου σώματος. Μάλιστα, το τμήμα του εγκεφάλου μας που ελέγχει τις λειτουργίες της όρασης είναι πολύ μεγαλύτερο απ’ όλα τα τμήματα που ελέγχουν την ακοή, τη γεύση, την αφή και την όσφρηση. Τα συνηθέστερα προβλήματα όρασης οφείλονται σε διαθλαστικές ανωμαλίες, δηλαδή στον τρόπο με τον οποίο καμπυλώνονται οι ακτίνες του φωτός μέσα στο μάτι μας ώστε να μεταδοθεί η εικόνα στον εγκέφαλο. Επιστημονικά δεν θεωρούνται παθήσεις, αλλά οφθαλμικές «ανωμαλίες», οι οποίες διορθώνονται. Αντίθετα, παθήσεις θεωρούνται η αποκόλληση του αμφιβληστροειδούς, ο εκφυλισμός της ωχράς κηλίδας και το γλαύκωμα. Πρόκειται για διαταραχές της λειτουργίας και των μονάδων επεξεργασίας του οφθαλμού, οι οποίες προκαλούν θολή ή κακή όραση ή μπορεί να οδηγήσουν στην τύφλωση.
Δείτε λοιπόν πώς μπορείτε να διατηρήσετε την ποιότητα της όρασής σας
Αμβλυωπία
Τι είναι: Η ακούσια απώλεια όρασης. Εκδηλώνεται μόνο σε βρέφη και παιδιά. Η απώλεια αναστρέφεται με θεραπεία εάν το πρόβλημα διορθωθεί στη διάρκεια της παιδικής ηλικίας.
Ποιος κινδυνεύει: Όσοι πάσχουν από στραβισμό, βρέφη με προχωρημένο συγγενή καταρράκτη στο ένα μάτι αν δεν γίνει αφαίρεση του θολού φακού. Όσοι έχουν οφθαλμικά προβλήματα, για παράδειγμα βλεφαρόπτωση ή σημαντική ανωμαλία στον έναν οφθαλμό.
Έλεγχος: Με εξέταση μέτρησης της οπτικής οξύτητας.
Θεραπεία: Εάν διαγνωστεί έγκαιρα διορθώνεται με επίδεση του «καλού» ματιού και οφθαλμικές σταγόνες, ώστε να αναγκαστεί το πιο αδύναμο μάτι να ανακτήσει πλήρως τη λειτουργικότητά του.
Αποκόλληση αμφιβληστροειδούς
Τι είναι: Όταν ο αμφιβληστροειδής είναι πολύ λεπτός ή έχει υποστεί βλάβες, μπορεί να δημιουργηθούν μικρές οπές. Τότε, το διαυγές υαλώδες σώμα – ένα υγρό με το οποίο είναι γεμάτο το μάτι- διαρρέει πίσω από τον αμφιβληστροειδή και προκαλεί την αποκόλλησή του. Αν δεν γίνει άμεσα επανασυγκόλληση, τα κύτταρά του οδηγούνται στο θάνατο, και ενδέχεται να προκληθεί μόνιμη τύφλωση.
Ποιος κινδυνεύει: Όσοι έχουν μέτρια ή πολύ μεγάλη μυωπία, μικρό πάχος του ιστού του αμφιβληστροειδούς, ιστορικό οφθαλμικών επεμβάσεων ή τραυματισμών ή οικογενειακό ιστορικό αποκόλλησης του αμφιβληστροειδούς.
Έλεγχος: Με βυθοσκόπηση, ή άμεση, ή έμμεση οφθαλμοσκόπηση. Συμπτώματα: Ρωγμές στον αμφιβληστροειδή με εμφάνιση σκιών στις κινήσεις του ματιού. Εάν παρουσιαστούν ξαφνικές λάμψεις (σαν φλας) απαιτείται άμεση επίσκεψη στον οφθαλμίατρο.
Θεραπεία: Με ακτίνες Laser.
Γλαύκωμα
ΧΡΟΝΙΟ ΓΛΑΥΚΩΜΑ ΑΝΟΙΚΤΗΣ ΓΩΝΙΑΣ:
Από τις σημαντικότερες αιτίες μη αναστρέψιμης απώλειας της όρασης. Κάνει συνήθως την εμφάνισή του στη μέση ηλικία, ενώ 1 στους 5 πάσχοντες έχει στενό συγγενή που επίσης πάσχει. Μειώνει την όραση σιγά σιγά. Η αυξημένη ενδοφθάλμια πίεση σταδιακά καταστρέφει τις ευαίσθητες νευρικές στοιβάδες του αμφιβληστροειδούς.
Συμπτώματα: Οι μισοί Έλληνες που πάσχουν από υψηλή ενδοφθάλμια πίεση δεν το γνωρίζουν. Η διάγνωση γίνεται αφού υποστούν σοβαρές βλάβες της οπτικής λειτουργίας.
Ποιος κινδυνεύει: Δυνητικά όλοι.
Έλεγχος: Ο τακτικός οφθαλμολογικός έλεγχος σε κάποιο ιατρείο για μέτρηση της ενδοφθάλμιας πίεσης εξασφαλίζει την έγκαιρη διάγνωση.
Θεραπεία: Περιλαμβάνει φαρμακευτική αγωγή ή και χειρουργική επέμβαση.
ΟΞΥ ΓΛΑΥΚΩΜΑ ΚΛΕΙΣΤΗΣ ΓΩΝΙΑΣ: Αντιπροσωπεύει λιγότερο από 6% των γνωστών περιστατικών. Εξελίσσεται ραγδαία και απαιτεί επείγουσα ιατρική αντιμετώπιση. Μπορεί να προκαλέσει βλάβες στο οπτικό νεύρο που δεν διορθώνονται και να οδηγήσει σε μόνιμη τύφλωση.
Συμπτώματα: Αιφνίδιος, έντονος πόνος στα μάτια που συνοδεύεται από πονοκέφαλο, ναυτία ή τάση για εμετό. Απότομη θόλωση της όρασης.
Ποιος κινδυνεύει: Δυνητικά όλοι.
Θεραπεία: Περιλαμβάνει φαρμακευτική αγωγή ή και χειρουργική επέμβαση.
ΔΕΥΤΕΡΟΠΑΘΕΣ ΓΛΑΥΚΩΜΑ: Σχετίζεται με κάποια προϋπάρχουσα οφθαλμική ή άλλη πάθηση, π.χ. προχωρημένο καταρράκτη, φλεγμονή της ίριδας, ενδοφθάλμια αιμορραγία, όγκο ή τραυματισμό.
Θεραπεία: Με φαρμακευτική αγωγή ή και χειρουργική επέμβαση.
ΝΕΟΑΓΓΕΙΑΚΟ ΓΛΑΥΚΩΜΑ: Πλήττει κυρίως όσους πάσχουν από διαβήτη. Πρόκειται για ιδιαίτερα βαριά μορφή δευτεροπαθούς γλαυκώματος που οφείλεται σε αφύσικη αύξηση του αριθμού των αιμοφόρων αγγείων. Το συγγενές γλαύκωμα εμφανίζεται πολύ σπάνια σε νεογέννητα και εκδηλώνεται στο 80% των περιπτώσεων πριν το 1ο έτος ζωής.
Έλεγχος: Με τη μέτρηση της πίεσης στο μάτι, μία ανώδυνη εξέταση (τονόμετρο επιπέδωσης). Θεραπεία: Απαιτείται χειρουργική αντιμετώπιση για να μην υπάρξει απώλεια όρασης.
Διαθλαστικές ανωμαλίες
Οι πιο συνηθισμένες είναι η μυωπία, η υπερμετρωπία, ο αστιγματισμός και η πρεσβυωπία.
Έλεγχος: Με μέτρηση οπτικής οξύτητας.
Αντιμετώπιση:
ΓΥΑΛΙΑ:
Πλεονεκτήματα: Συνήθως καλύπτονται από τα ασφαλιστικά ταμεία.
Μειονεκτήματα: Για πολλούς είναι αντιαισθητικά, θαμπώνουν, σε μεγάλους βαθμούς έχουν βαριά κρύσταλλα, περιορίζουν το οπτικό πεδίο, είναι δύσκολο να φορεθούν σε αθλητικές δραστηριότητες. ΦΑΚΟΙ ΕΠΑΦΗΣ:
Πλεονεκτήματα: Προσφέρουν πλήρη ελευθερία κινήσεων, τέλεια περιφερειακή όραση, άνεση στα σπορ.
Μειονεκτήματα: Αυξάνουν τον κίνδυνο μολύνσεων και αλλοιώνουν την τοπογραφία και τη φυσιολογία του κερατοειδή, λόγω περιορισμού του οξυγόνου. Το κόστος αγοράς και συντήρησης δεν καλύπτεται από τα περισσότερα ασφαλιστικά ταμεία.
LASER:
Στην Κρήτη πρωτοεφαρμόστηκε η επέμβαση Lasik, η πιο δημοφιλής διαθλαστική επέμβαση στον κόσμο.
Πλεονεκτήματα: Η τεχνική έχει ποσοστό επιτυχίας 99%. Μπορεί να γίνει διορθωτική επέμβαση ακόμα και στις περιπτώσεις που υπάρχει υπολειπόμενο διαθλαστικό σφάλμα.
Μειονεκτήματα: Υπάρχουν επιπλοκές, όπως προβλήματα επούλωσης, φλεγμονές ή μολύνσεις, οι οποίες όμως αντιμετωπίζονται.
Δυσχρωματοψία ή αχρωματοψία
Τι είναι: Ανωμαλία που οφείλεται σε διαταραχή των φωτοευαίσθητων κυττάρων του αμφιβληστροειδούς (φωτοαισθητήρες), οι οποίοι διεγείρονται από ακτίνες φωτός διαφορετικών χρωμάτων. Το μάτι έχει 2 ειδών φωτοαισθητήρες: τους κώνους (που λειτουργούν καλύτερα σε πολύ φωτεινό περιβάλλον) και τα ραβδία (που λειτουργούν καλύτερα με ελάχιστο φως). Κάθε φωτοαισθητήρας παράγει χρωστικές ουσίες που ανταποκρίνονται σε συγκεκριμένα χρώματα φωτός. Όταν παράγονται με λάθος ερέθισμα ή καθόλου, αλλοιώνεται η αντίληψη των χρωμάτων.
Ποιος κινδυνεύει: Οι άνδρες (24%).
Έλεγχος: Ο γιατρός θα σας δείξει χρωματιστές κάρτες στις οποίες σχηματίζονται αριθμοί με πινελιές από διάφορα χρώματα. Πρέπει να «ξεχωρίσετε» τους αριθμούς.
Παράγοντες κινδύνου: Δεν υπάρχουν.
Συμπτώματα: Δεν γίνονται συνήθως κατανοητά από τον πάσχοντα, εκτός εάν είναι πολύ έντονα.
Θεραπεία: Δεν υπάρχει.
Εκφυλισμός της ωχράς κηλίδας
Τι είναι: Η συγκεκριμένη διαταραχή αναφέρεται ως γεροντικός εκφυλισμός της ωχράς κηλίδας και επηρεάζει την κεντρική όραση. Συμπτώματα: Αν ο ασθενής κοιτάξει μία φωτογραφία και δεν μπορεί να δει τι υπάρχει στο κέντρο της αλλά στα άκρα (διατηρείται η περιφερική όραση). Σε άτομα ηλικίας άνω των 65, ο εκφυλισμός ενδέχεται να έχει ήδη επηρεάσει την κεντρική όραση. Σε αυτήν την περίπτωση απαιτεί άμεση ιατρική αντιμετώπιση. Κάθε καθυστέρηση στη θεραπεία μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα απώλεια της όρασης.
Ποιος κινδυνεύει: Κυρίως άτομα άνω των 55 ετών.
Έλεγχος: Με βυθοσκόπηση και φλουορο-αγγειογραφία. Θεραπεία: Στα πρώτα στάδια αντιμετωπίζεται με laser και φαρμακευτική θεραπεία (σταγόνες).
Επιπεφυκίτιδα
Τι είναι: Πρόκειται για φλεγμονές στον επιπεφυκότα — υγρή, διαφανή μεμβράνη που καλύπτει το βολβό του ματιού και το εσωτερικό του βλεφάρου. Συνήθως υποχωρεί μετά από λίγες ημέρες. Συμπτώματα: Το συνηθέστερο είναι το κοκκίνισμα του ματιού για αρκετές ημέρες.
Τα είδη:
ΛΟΙΜΩΔΗΣ ΕΠΙΠΕΦΥΚΙΤΙΔΑ μεταδίδεται εύκολα, αλλά σπανίως είναι σοβαρή και δεν προκαλεί μόνιμη βλάβη εάν θεραπευθεί εγκαίρως.
ΒΑΚΤΗΡΙΑΚΗ ΕΠΙΠΕΦΥΚΙΤΙΔΑ προσβάλλει και τα δύο μάτια και προκαλεί αυξημένη έκκριση πύου (τσίμπλες) και βλέννας.
ΙΟΓΕΝΗΣ ΕΠΙΠΕΦΥΚΙΤΙΔΑ προσβάλλει το ένα μάτι, προκαλώντας δακρύρροια και εκκρίσεις υγρού. Λίγες μέρες αργότερα προσβάλλεται και το άλλο. Περνά χωρίς ιδιαίτερη φαρμακευτική αγωγή.
ΑΛΛΕΡΓΙΚΗ ΕΠΙΠΕΦΥΚΙΤΙΔΑ προκαλεί δακρύρροια, φαγούρα και κοκκίνισμα. Συχνά συνοδεύεται από φαγούρα στη μύτη και καταρροή.
ΝΕΟΓΝΙΚΗ ΟΦΘΑΛΜΙΑ είναι οξεία επιπεφυκίτιδα που εμφανίζεται σε νεογέννητα. Οφείλεται σε μόλυνση από τη μητέρα κατά τον τοκετό. Απαιτεί άμεση ιατρική αντιμετώπιση προκειμένου να αποφευχθούν μόνιμες οφθαλμικές βλάβες ή τύφλωση.
Ποιος κινδυνεύει: Όλοι.
Έλεγχος: Ο γιατρός κάνει έλεγχο στη σχισμοειδή λυχνία, (το κλασικό οφθαλμολογικό μικροσκόπιο στο οποίο ακουμπάμε το σαγόνι). Αντιμετώπιση: Αντιβιοτικό κολλύριο, αντιαλλεργικά χάπια ή κολλύρια.
Καταρράκτης
Τι είναι: Όταν ο φακός θολώσει (όπως θολώνει ένα ποτήρι που πλένεται πολλές φορές), σημαίνει ότι πάσχει από καταρράκτη. Όσο επιδεινώνεται, εμποδίζει ή στρεβλώνει την είσοδο του φωτός στο μάτι. Συμπτώματα: Θολή όραση, η οποία μειώνεται σε συνθήκες χαμηλού φωτισμού.
Ποιος κινδυνεύει: Δυνητικά όλοι όσοι είναι άνω των 50 ετών.
Έλεγχος: Ο γιατρός κάνει μέτρηση οπτικής οξύτητας και ελέγχει το μάτι στη σχισμοειδή λυχνία.
Θεραπεία: Συνίσταται χειρουργική επέμβαση και στις περισσότερες περιπτώσεις η όραση αποκαθίσταται επιτυχώς. Ο χειρουργός αφαιρεί το θολό φακό και εμφυτεύει στη θέση του έναν διαφανή τεχνητό φακό.
Νυκταλωπία
Τι είναι: Η δυσκολία να δει κανείς τη νύχτα εμφανίζεται όταν αρχίζουν να αλλοιώνονται τα ραβδία (φωτοαισθητήρες οι οποίοι λειτουργούν καλύτερα με λιγοστό φως). Υπάρχουν διάφορες μορφές.
Ποιος κινδυνεύει: Όσοι έχουν έλλειψη βιταμίνης Α.
Έλεγχος: Ο γιατρός θα σας κάνει ηλετρικοαμφιβλη-στροειδογράφημα τοποθετώντας κάποια καλώδια γύρω από το μάτι. Δεν είναι επώδυνη και γίνεται κυρίως σε παιδιά. Οι ενήλικες μπορούν να αναγνωρίσουν τα συμπτώματα.
Παράγοντες κινδύνου: Συνδέεται με προβλήματα στο συκώτι, με έλλειψη βιταμίνης A ή με κληρονομική πάθηση του αμφιβληστροειδούς. Συμπτώματα: Αδυναμία επαρκούς νυκτερινής όρασης και δυσκολία κατά την οδήγηση.
Θεραπεία: Δεν υπάρχει.
Οφθαλμική υπερκόπωση
Τι είναι: Πρόκειται για ενόχληση που αποδίδεται σε διαθλαστικό πρόβλημα (μυωπία, πρεσβυωπία, αστιγματισμό) που δεν έχει διορθωθεί.
Ποιος κινδυνεύει: Όσοι επιδίδονται σε δραστηριότητες που απαιτούν παρατεταμένη προσήλωση είτε σε μακρινά ή κοντινά αντικείμενα, πχ. χρήση Η/Υ
Έλεγχος: Ο γιατρός θα κάνει έλεγχο οπτικής οξύτητας (ο πίνακας με τους αριθμούς και τα γράμματα) για υπερμετρωπία.
Συμπτώματα: Πονοκέφαλος, πόνος πάνω από τα φρύδια, βάρος στα μάτια ή μυϊκοί σπασμοί.
Θεραπεία: Η διόρθωση του διαθλαστικού προβλήματος. Αν φοράτε γυαλιά, η συχνή οφθαλμική υπερκόπωση μπορεί να αποτελεί σημάδι ότι χρειάζεται να τους αλλάξετε κρύσταλλα. Επιπλέον, συνιστάται η ξεκούραση των ματιών κάθε 30 λεπτά.
Στραβισμός
ΣΤΑ ΒΡΕΦΗ: Στη διάρκεια των πρώτων μηνών της ζωής του, το βρέφος δεν έχει καθαρή όραση. Οι μηχανισμοί εστίασης και κίνησης των ματιών αναπτύσσονται σταδιακά, καθώς αναπτύσσεται το σύστημα όρασης στα μάτια και τον εγκέφαλο. Σε ηλικία περίπου 6 μηνών, το βρέφος πρέπει να είναι σε θέση να κινεί συντονισμένα και τα δυο μάτια ταυτόχρονα, ώστε να εστιάζει και σε κοντινούς και μακρινούς στόχους. Παράγοντες κινδύνου: Ο στραβισμός μπορεί επίσης να οφείλεται σε τραυματισμό κατά τον τοκετό, εγκεφαλική βλάβη, εγκεφαλική παράλυση, συγγενή δυσπλασία, νευρολογικά προβλήματα ή υδροκεφαλισμό.
Έλεγχος: Είναι απαραίτητη η έγκαιρη αξιολόγηση από οφθαλμίατρο, προκειμένου να διαπιστωθεί αν η υποψία στραβισμού οφείλεται σε μυϊκή ανισορροπία ή σε πρόβλημα στο εσωτερικό του οφθαλμού.
ΣΤΟΥΣ ΕΝΗΛΙΚΕΣ: Με κάθε μάτι συνδέονται έξι διαφορετικοί μύες που το βοηθούν να περιστρέφεται. Ένας ή περισσότεροι από τους μύες αυτούς «τραβούν» πολύ δυνατά ενώ κάποιοι άλλοι μύες είναι αδυναμοι. Αν το μάτι στρέφεται προς τα μέσα, κάνουμε λόγο για «εσωτροπία», ενώ αντίθετα αν στρέφεται προς τα έξω, για «εξωτροπία».
Θεραπεία: Υπάρχουν διάφορες θεραπείες, ανάλογα με την αιτία του. Κάποιες περιπτώσεις αντιμετωπίζονται με χειρουργική επέμβαση στους οφθαλμικούς μύς, ενώ κάποιες άλλες απλώς με γυαλιά. Ο Γιώργος Λιαδάκης, MD, είναι παθολογοανατόμος και αρθρογραφεί στον περιοδικό Τύπο σε θέματα υγείας